Đầu tháng 1 vừa rồi, dư luận được dịp xôn xao khi báo chí đưa tin có khả năng trường chuyên Hà Nội – Amsterdam sẽ bị đổi tên ( luồng tin chưa chính thức ). Đối với công chúng thì đây là một tin bất ngờ và có vẻ gây shock ( bằng chứng là thái độ phản ứng của xã hội khá gay gắt ), nhưng với các thầy cô và học sinh trường Ams thì điều này dường như đã được dự báo từ hơn 2 năm trước rồi.

Kể ra tạm thời bỏ đi một vài thói quen lưu luyến về địa điểm và cơ sở vật chất (chưa hoàn hảo lắm) mà được hẳn một ngôi trường mới đầu tư hết 400 tỉ, là một trong những công trình được chú ý quan tâm nhất vì mang ý nghĩa là món quà dành tặng sinh nhật 1000 năm của Thủ đô, lại hứa hẹn là ngôi trường Phổ thông lớn nhất Đông Nam Á nữa, thì quả rất đáng mừng.

Nhưng xây trường mới xong đổi xoạch tên trường một cái (ví dụ chẳng may nó thành sự thật ) – thì đúng là cả hồn cả xác đều chẳng còn gì. Lý do duy nhất được đưa ra là đổi tên trường lấy một cái tên thuần Việt, liên quan đến Thăng Long Hà Nội để tiện thể làm công trình chào mừng đại lễ. Nhưng những người trong trường và dư luận nói chung lại có rất nhiều lý do phản đối ( vẫn giả định là nó thành sự thật ). Khả năng trường bị đổi tên là rất cao nhưng đến giờ phút này vẫn chưa nhận được một cái gật hay lắc đầu rõ ràng từ phía lãnh đạo, mà lý do lớn có thể tiên đoán là vì cấp trên chưa quyết được một cái tên mới nào thôi, nên việc báo chí đưa tin về việc này có phần khá nhạy cảm. Nhiều báo mạng cho lên bài rồi sau đấy vội vàng dỡ xuống ngay, rồi đính chính bằng một bài khác có tít là :” Không có chuyện đổi tên trường chuyên Hà Nội – Amsterdam” nhưng nội dung vẫn cứ là một sự lấp lửng chưa có kết luận của ban lãnh đạo Thành phố. Bài dỡ xuống kéo theo hàng chục cái comment phản hổi của độc giả, nhưng có thể tổng hợp lại như thế này:

- Cái tên Hà Nội – Amsterdam gắn liền với tình cảm hữu nghị và sự ủng hộ lớn lao của nhân dân thành phố Amsterdam cho chúng ta trong cuộc chiến tranh chống Mỹ. Phù hiệu trường còn in 2 cái chấm đỏ biểu thị cho Hà Nội và Amsterdam. Nay không thể vì mục đích thuần Việt mà tự động bỏ đi biểu tượng của tình hữu nghị ấy.

- “Hà Nội – Amsterdam” đảm bảo cho một hồ sơ xin học bổng chất lượng, một lý lịch cực kỳ được ưu tiên – sự thật đã được kiểm định, suy ra đổi tên là rất thiệt thòi cho học sinh.

- Gây ra sự trùng lặp giữa các trường ở Hà Nội: PTTH Thăng Long, ĐHDL Thăng Long, ĐH Hà Nội. Chưa kể nếu có 2 trường PTTH cùng tên là Thăng Long thì sau đấy dẫn theo việc phân biệt một trường Năng khiếu và một trường thường – một trường giỏi và một trường cũng giỏi nhưng kém hơn => không vui lắm cho học sinh trường PTTH Thăng Long – bình thường.

- Không dễ gì để thầy và trò toàn trường hơn 20 năm qua xây dựng được một thương hiệu về chất lượng giáo dục như thế. Bây giờ bỏ nó đi coi như là mất sạch. Có ý kiến so sánh hẳn với việc Disney mua lại Pixar mà Disney có bắt Pixar đổi tên đâu.

- Tốn tiền làm đồng phục mới và sửa đổi sổ sách. Hồ sơ xin học bổng của các bạn có khả năng có thêm dòng: “ School: Thang Long Highschool for the gifted, which previously known as Hanoi – Amsterdam”

…

- hoặc họ phản ứng theo cách này :

- Tâm lý một chút thì sẽ hiểu được là các bạn học sinh muốn được/tự gọi là Amser. Là cựu học sinh Ams nên tôi hiểu hai tiếng “Amser” nó thiêng liêng thần thánh với học sinh Ams như thế nào. Tất nhiên điều này nói ra khó mà thuyết phục được người ngoài. Cũng như các lý do còn lại, có ra quyết định đổi thì cũng khó mà thương thảo đươc.

Đứng về phía những người đưa ra gợi ý đổi tên thì cũng có thể hiểu thế này: trước kia nhân dân thành phố Amsterdam góp công sức và tiền của để xây dựng nên ngôi trường này, bây giờ trường mới do Thành phố xây lại và không có sự góp sức của Amsterdam, vì vậy chữ Amsterdam cho vào tên trường cũng hơi vô lý. Nhưng nếu vậy thì chẳng nhẽ chúng ta chỉ coi sự đóng góp của Amsterdam đơn thuần là nguồn cung cấp vật chất thôi à? Nếu họ không xuống đừơng biểu tình phản chiến và có lòng tốt muốn xây cho Hà Nội một ngôi trường khang trang sau những mất mát vì chiến tranh – thì liệu có cơ sở để chúng ta phát triển một mô hình giáo dục tốt như thế không? Việc bỏ cái tên Amsterdam đi, theo tôi, nó giống như một sự bạc tình.

Đổi thành tên gì khác thì có lẽ người ta vẫn gọi là Ams thôi. Như bao năm nay chúng ta thường vẫn gọi khối chuyên cấp 3 của ĐH KHTN là “trường Tổng hợp”, vẫn gọi là “cúp C1” khi mà nó đã được đổi thành giải Europa League rồi.

Có người nói đổi tên thì có sao, bình mới rượu cũ thôi mà, chất lượng đâu phải ở cái tên. Ra rả nói “ vì thương hiệu “ nghe cũng phù phiếm thật. Nhưng than ôi ai dám bảo cái tên là không quan trọng nào?

Bản thân tôi thì thấy: trường Ams được đầu tư 400 tỉ để xây một cơ sở mới với điều kiện tuyệt vời hơn nhiều nhưng đồng thời bị đề nghị phải đổi tên khác đi, giống như là một sự đánh đổi, được cái này phải mất cái kia, và thiện chí của Thành phố và Sở Giáo dục đối với “trường chuyên nổi tiếng nhất Hà Nội” này dường như cũng không còn nguyên vẹn nữa. Và việc đổi tên trường liệu có giống như một sự cố gắng lập thành tích không, khi mà mọi vận động đổi mới trong xã hội đang đều được gắn mác “chào mừng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.” Trường Ams những tưởng có thể vui vì được nhận một món quà lớn, nhưng thầy và trò thành ra lại lo lắng bồn chồn vì khả năng có thể mất đi một giá trị tinh thần có khi còn lớn lao hơn vật chất rất nhiều lần .